Tymczasem, żeby pole „sierpień” w menu bloga nie pozostało puste: jedna z najlepszych „Myśli nieuczesanych wszystkich”, które dostałem od przyjaciela F. Większość z nich jest wtórna wobec samych siebie (myśli o zamordyzmie, opór przed standaryzacją, promocja postawy, określanej na belief-o-matic jako secular humanism). Nie umniejsza to oczywiście ich wartości, zwłaszcza, kiedy po trzysetnej stronie (przed połową książki w edycji Noir sur blanc) wsiąkasz do końca w świat słownej poezji Leca. Tym niemniej mam wrażenie, że trafnością (a tym bardziej połączeniem trafności i zgrabności w jednym) wybija się raptem kilka. Oto jedna z nich:

Treści, które nie dadzą się przełożyć z rodzimego języka na inny, nie mają w sobie ładunku humanizmu – to gusła szczepowe.

Jakież to antropologiczne – jak mawia k_…

Swoją drogą jeśli doktorat jest o tekście Herberta (rozchodzi się o niepublikowany esej) o Rembrandcie, to kto właściwie jest autorem doktoratu, a kto jego tematem? Zresztą nieważne.

Ważne, że bardziej rzymski niż katolik pisze o malarzu w sposób, którego historycy sztuki powinni się uczyć. Z cytowanych fragmentów wynika, że „tekściarz Gintrowskiego” znacznie lepiej od nich przenikał do istoty sprawy, a sprawą w malarstwie, a raczej w Sztuce w ogólności jest co innego niż przyjęło się sądzić w socjecie. Strasznie dużo bowiem mówi się o wpływach, o szkołach, o zapożyczeniach, o Painting and patronage, o Social Critique of the Judgement of Taste, o kolekcjach, darach, wpływach, skandalach i trendach. Herbert, o ile dobrze zrozumiałem z fragmentów, czniał wszystko, z sobie właściwą gracją przenikając do istoty rzeczy. A istotą rzeczy był poruszający, czysty zachwyt nad Pięknem, nad metafizyką Światła, nad napięciem w obrazach i znaczeniem. Próba zracjonalizowania (przez zwerbalizowanie, nie przez bibliografię) estetycznego zachwytu.
Czego, rzecz jasna, nie przytoczę wam w cytatach, gdyż na Herbercie i Rembrandcie wypastowałem buty.

Podjąłem próbę obejrzenia dwóch filmów, zapożyczonych od śwagra. Jednym z nich był Tytus Andronikus z Hopkinsem, pani Julii Taymor co to jako teatralna reżyserka debiutowała niniejszym w kinie (grali to w Warsie kiedy byłem w liceum, nie w wagonach Warsu, tylko w kinie Wars. Teraz nie ma już ani liceum, ani kina Wars chyba, a Tytus został i ja też jakoś się trzymam), a drugi film to Markiz de Sade (a propos Wilmota, który był podobno nim w wydaniu angielskim) z Dankiem Auteilem w roli, a w reżyserii kogoś, komu lepiej darować personalia.

Tytus był strasznie narażony na moją niechęć, a de Sade w zasadzie skazany na sukces, bo trudno zepsuć film o nim. Okazało się, że jednak można – film o de Sade’dzie (jak to się niby odmienia!?) ma temperaturę emocji na poziomie Domowego Przedszkola i po piątym rozdziale wyłączyłem. W przeciwieństwie do niego Titus okazał się świetny. Grał va banque. Możliwe jest kilka nauczek:

• Anglosasi są fajniejsi od Francuzów (co jest dość oczywiste i nie wymaga aż oglądania francuskich filmów, by to wiedzieć)
• Jaki kraj, taki libertyn (vide post poniżej, o Rozpustniku)
• Lepiej ryzykować odrzucenie jako awangardzista, niż akceptację jako autor „telewizyjnych ekranizacji”

I pewnie wszystkie są godne wyciągnięcia.

Zapytany, co sądzę o tym drugim, odpowiedziałem, że nie wiem i tej wersji pozwolę sobie jeszcze chwilę się trzymać. Może muszę obejrzeć drugi raz, albo coś?

Fahrenheit 451 Francoisa Truffaut (1966) za to usatysfakcjonował mnie w pełni. Widziałem go, dodajmy, pierwszy raz, na porysowanej, iluzjonowej taśmie z najprawdziwszymi sygnałami do operatora, że czas przełączyć szpulę (In industry, we call it cigarette burns – jak mawiał Tyler Durden).

Nie uważam książki za dobrą. Pamiętam z dawnych czasów dobrego Bradbury’ego – Kroniki marsjańskie, Jakiś potwór tu nadchodzi – drukowany w odcinkach w Nowej Fantastyce. Jedno z ważniejszych dzieł pisarza było w tej skali zupełnie do niczego. Teza, której podporządkowano wszystko, strasznie prosta zresztą. Kończyła się książka sensownie, ale bez fajerwerku. Miejscami naprawdę przynudzała. To, co lubię w książkach i filmach o społeczeństwie przyszłości, to wizja społeczeństwa przyszłości. W tej perspektywie książka Bradburego – i film Truffauta – jest tylko brudem pod paznokciem Orwella. Książka, przez lepsze poukładanie wątków, wygrywa zresztą z filmem, ale bez szans na awans do pierwszej ligi. Film…

Cóż, film. Jest bajecznie kolorowy i całą nieścisłość swą podkreśla jaskrawą czerwienią, niczym nauczycielka błąd w dyktandzie. Ale jaki jest piękny! Gdyby aktorki były bardziej gołe, pomyślałbym, że to kolejny kicz-project LaChapelle’a.

To zabawne porównanie: oglądałem ostatnio, w dwóch (przepraszam Iluzjon za to porównanie), przedpotopowych kinach dwa archiwalne filmy o wolności słowa. Jeden – nakręcony w niedalekiej przeszłości, opowiadający o dziejach sprzed kilku dekad. Drugi – nakręcony kilka dekad temu, opowiadający o niedalekiej przyszłości. Duet Bradbury-Truffaut jest strasznie prosty: nie należy cenzurować książek, bez nich umierają więzi społeczne i takie tam. Good Night and Good Luck jest nieco bardziej jednak skomplikowanym filmem i dużo przyjemniejszym w odbiorze, dużo mniej naiwnym, że tak powiem. Czy to oznacza, że filmy są po prostu coraz lepsze? To by było fajne na swój sposób, prawda?

Porównanie jest dodatkowo o tyle fajne, że Good Night było pochwałą telewizji, traktując ją jako upust dla talentów wybitnych dziennikarzy, strażników społeczeństwa. 451 zaś stawia prostą tezę, że telewizja służy ogłupianiu. W książce napisane jest wyraźnie (jest o tym mój felieton na Terra Fantastica): książki to tylko medium, chodzi o treść. Chciałbym kiedyś zobaczyć takie opowiadanie, jeśli nie zdołam go napisać, oto mój pomysł na licencji GNU/GPL: w niedalekiej przyszłości stało się tak, że z literatury ocalała tylko ta straganowa, z cyklu „doskonała lektura pod prysznic”, zaś doskonałe nośniki typu płyta przechowują wspaniałe dzieła kinematografii dla wszystkich pragnących kontaktu z wysoką kulturą. Bawię się takim wyobrażeniem, które nieco ośmieszyłoby wszystkich książkowych fetyszystów.

Chciałbym zobaczyć współczesną, prawdziwą, porządną, obrzydliwie komercyjną ekranizację Fahrenheit 451: z wątkiem miłosnym, masą fajnych efektów demonstrujących prawdziwe działanie tej imersyjnej telewizji Bradbury’ego oraz sztabem designerów, którzy włożyli swoją pracę w prawdziwe mundury nazistowskich strażaków. Taki film, co by nim wzgardzili wszyscy miłośnicy Ambitnego Kina. To by było coś.