z sufitu

Paradoksem jest, że jedyne wygrane polskie powstanie jest zarazem najmniej pamiętane – obwieszcza Rzepa z zeszłej środy na stronie A2 (sygn. map). Wydaje mi się, że jest to nie tyle paradoks, ile oksymoron: pozorna sprzeczność, w istocie w wielu przypadkach – jak i w tym – dająca się, po namyśle, pogodzić.

Moja nauczycielka historii z liceum (jedna z tych, że jeśli coś wiesz, to wiesz właśnie od nich) wspominała nam przy okazji Powstania Styczniowego o jednym z generałów tegoż. W liceum pasjonowały mnie trochę inne rzeczy, niż nauka, więc tylko strzelać mogę, że chodzi o Hauke-Bosaka – w każdym razie rzecz dotyczy jednego z funkcjonariuszy Powstania, który miał czelność nie dość, że nie zginąć, to jeszcze – o zgrozo! – świetnie prosperować, założywszy firmę produkującą damską bieliznę. Jakże to tak?

I w ogóle, co to za powstanie – wygrane? Zupełnie serio uważam, że Polacy, gdyby tak zrobić badania, odpowiedzieliby, że powstanie w definicji ma coś takiego przegranego w romantyczny zresztą sposób. Że powstanie do tego służy: do podtrzymywania romantycznych mitów, zapełniania rejestrów moralnych zwycięstw, utwierdzania się w przekonaniu o etycznej wyższości nad okrutnymi zaborcami. Stara przyśpiewka powstańcza głosi: Obok orła znak pogoni – poszli nasi w bój bez broni, więc jak tu się dziwić, że później „bard” śpiewać musi, że są ludy, co dojrzały do śmierci/ z rąk ludów niedojrzałych do życia…?

Może jestem banalny, ale zupełnie serio zastanawiam się, czy to nie jest najbardziej nasze na świecie, to urocze poczucie klęski. Nas przecież do unii nie przyjmą, a jak przyjmą, to unia i tak nie da. A jak da, to i tak rozkradną. A jak nie rozkradną, to może i zbudują, ale przecież i tak od razu runie. Więc po co mamy wywalczać tę niepodległość? Historia jak z sekatorem sąsiada – i vice versa, kawał o sekatorze sąsiada jest równie stary, jak polska historia. Może koresponduje to nawet trochę z moim ulubionym „My, Polacy”.

„My, Polacy” to ulubiony początek wypowiedzi wszelkiej maści polskich patriotów, którzy tak ten swój kraj kochają, że szczerze nienawidzą jego mieszkańców. Jest w tym pewna logika: codzienne obcowanie z Polakami musi być przeszkodą na drodze do sublimacji Polskości. Przykładowo, ktoś wyrzuca peta na ulicę. Podchodzi patriota:
- I dlaczego pan zaśmieca ten biedny, znękany kraj? Prpana, takie chamstwo, to tylko w Polsce jest możliwe! To tylko my, Polacy, tak niszczyć potrafimy swą biedną, umęczoną matkę-ojczyznę!
I dalej w tym tonie – scena jak z Koterskiego. Strasznie mnie to zawsze bawi, ale teraz myślę, że zgrubsza o to chodzi. Polska jest krajem tak pięknym, taką ziemią obiecaną, że my, Polacy, nigdy na nią nie zasłużymy, póki nie będziemy jako anioły. Cała logika tego – przepraszam za wyrażenie – dyskursu pojawia się dopiero na wyższym poziomie mesjanizmu spekulatywnego.

Albumowi Powstanie Wielkopolskie (Warszawa 2006) nie wróżę więc wielkiego sukcesu komercyjnego, choć oczywiście życzę jak najlepiej.

Ludzie, kto to słyszał tak wygrywać powstania?